مشكوك است . نكته‌ى آخر اينكه : قاعده يقين را « شكّ سارى » نيز مىگويند ، به اعتبار اينكه شكّ سرايت مىكند به زمان يقين . قبح تأخير بيان از وقت حاجت به عنوان « تأخير بيان از وقت حاجت » رجوع شود . قبح عقاب بلا بيان هر مولايى وقتى مىتواند بنده خود را مورد سؤال و مؤاخذه قرار دهد كه تصميم و فرمان خود را به بنده رسانده باشد و بنده در امتثال آن كوتاهى نموده باشد . البتّه بنده نيز بايد گوش به زنگ بوده و راه‌هايى را كه احتمال مىدهد مولايش از آن طريق فرمان خود را ابلاغ نمايد ، بررسى كند . اين وظيفه متقابل مولى و بنده است كه مورد قبول همه‌ى عقلا مىباشد . در امور شرعى نيز اين‌گونه است ، زيرا شارع از عقلا ، و بلكه رئيس عقلا است و روش او همان روش عقلا است . پس به اقتضاى قاعده عقلى « قبح عقاب بلا بيان » شارع مقدّس قبل از اينكه دستورات خود را به مكلّفين اعلام كند ، كسى را به دليل سرپيچى مجازات نمىكند . ولى مكلّف نيز براساس قاعده عقلى « وجوب دفع ضرر محتمل » بايد فحص و جستجو كند كه آيا دستور و حكمى از شارع وارد شده است يا خير ؟ به عنوان « قاعده دفع ضرر محتمل » رجوع شود . قدماء اصطلاحات « قدماء » ، « متأخّرين » و « متأخّرى متأخّرين » اصطلاحاتى نسبى